vasael.ir

کد خبر: ۱۳۹۷۲
تاریخ انتشار: ۲۵ تير ۱۳۹۸ - ۱۵:۳۸ - 16 July 2019
آیت الله اراکی / ۲۰

فقه فرهنگ | رسالت اصلی امروز رسانه هنجارسازی است / لزوم پرداختن به فقه سینما و فیلم

وسائل ـ آیت الله اراکی گفت: یکی از مهم‌ترین کارهای دولت و وظایف حاکم این است که هنجار بسازد. کار رُسل تسلیم سُنن حسنه است؛ سنت یعنی هنجار، از این «لَكُمْ في‏ رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ » در می‌یابیم که در حقیقت کار اسوه‌ها در جامعه ترویج و هنجارسازی یک رفتار، یک گفتار و یک فرهنگ است. و لذاست که ارتباط فرهنگ اولاً با دین روشن می‌شود؛ هویت دین، هویت فرهنگ جامعه است.

به گزارش خبرنگار وسائل، آیت الله محسن اراکی درفقه فرهنگ | رسالت اصلی امروز رسانه هنجارسازی است/ لزوم پرداختن به فقه سینما و فیلم بیستمین جلسه درس خارج فقه فرهنگ که در مدرسه دارالشفاء برگزار شد، رسالت های اصلی رسانه را در عصر حاضر مورد بررسی قرار داد و گفت: در رابطه با مباحث ترویجی ما اصل ترویج را بر چهار قِسم تقسیم کرده‌ایم تا بر مبنای این اقسام، احکام آن‌ها را به تدریج تبیین کنیم. گاهی از ترویج به اشاعه هم تعبیر می‌شود. در زبان عربی معمولاً عرب‌ها از رادیو به الذاعة تعبیر می‌کنند. عذاة و اشاعه قریب هم هستند.

وی بیان داشت: بیان ترویجی که قِوامش بر اشاعه یک مطلبی است به چهار قسم تقسیم می‌شود؛ قِسم اول بیان ترویجی است به عادی‌سازی یک هنجار یا یک پدیده -حالا ممکن است این پدیده هم پدیده گفتاری باشد می‌پردازد یعنی کار این بیان ترویجی عادی‌سازی یا به تعبیری هنجارسازی یا هنجار‌آفرینی است.

آیت الله اراکی خاطرنشان کرد: این کار هنجار آفرینی خودش دو قِسم است؛ قسم اول و دوم دو تاست یعنی همین ترویج اشاعه‌ای یا بیان ترویجی که قوامش به اشاعه یک مطلبی است بر دو قسم است؛ گاهی همان‌طوری که عرض کردیم هنجارسازی است که هنجارسازی دو نوع است. گاهی چیزی هنجار نیست چیز بدی هم نیست خوب است اما هنوز هنجار جامعه نشده است و جامعه عادت به آن پیدا نکرده و در جامعه تبدیل به معروف نشده است، لذا آن‌وقت با بیان ترویجی می‌شود مطلبی را تبدیل به معروف جامعه نمود که از آن به معروف و هنجارسازی نام می‌بریم. گاهی هم چیزی منکر است؛ یعنی جامعه آن چیز را به عنوان ناهنجار می‌شناسد، آن‌وقت با بیان ترویجی یک ناهنجار تبدیل به هنجار می‌شود یعنی یک رفتار ناهنجار تبدیل به یک رفتار شناخته شده و معروف می‌شود؛ به عبارتی تبدیل منکر به معروف می‌شود.

عضو مجلس خبرگان رهبری تصریح کرد: نقش دستگاه‌ها مسئول در هنجارسازی جامعه یکی از مهم‌ترین کارهای دولت و وظایف حاکم این است که هنجار بسازد. کار رُسل تسلیم سُنن حسنه است؛ سنت یعنی هنجار، از این «لَكُمْ في‏ رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ» در می‌یابیم که در حقیقت کار اسوه‌ها در جامعه ترویج و هنجارسازی یک رفتار، یک گفتار و یک فرهنگ است. و لذاست که ارتباط فرهنگ اولاً با دین روشن می‌شود؛ هویت دین، هویت فرهنگ جامعه است.

استاد درس خارج حوزه علمیه قم در مورد نسبت جامعه با هنجار و ناهنجار اظهار داشت: گاهی ترویج اشاعه‌ای به شکل تبدیل معروف به منکر و بالعکس منکر به معروف است، یعنی هنجاری وجود دارد منتها با بیان ترویجی با بیان اشاعه‌ای منکر تبدیل به معروف می‌شود، یا بالعکس معروف را تبدیل به منکر می‌کند. برای مثال در جامعه عرب پیش از اسلام، نوزاد دختر کُشی یک هنجار بود و قرآن این هنجار اجتماعی را تقبیح می‌کند.

رئیس مجمع تقریب مذاهب اسلامی در مورد تفاوت‌های اشاعه و ترغیب گفت: دو قسم دیگر در بیان ترویجی وجود دارد که جامع این دو قِسم، بیان تشویقی و ترغیبی است. تشویق؛ وا داشتن مردم به یک کار است، این را بیان ترویجیِ تشویقی می‌گوییم. گاهی صرف نشان دادن کار زشت خود ترویج اشاعه‌ای است اما تشویقی در آن وجود ندارد، یعنی یک نوع عادی‌سازی است. در روایات زیاد وارد شده است که نگاه کردن به کسی که معصیت می‌کند شدیداً مکروه است. چرا از این کار نهی شده است؟ چون این نگاه معصیت را در دل نگاه کننده عادی می‌کند.

 

خلاصه جلسه گذشته

آیت الله اراکی در جلسه گذشته، مطلب چهارم از مطالب حرمت اظهاری را حرمت به قول غیر علم دانست و گفت: حرمت به قول غیر علم یعنی انسان حرفی که به آن علم ندارد را بزند. مگر ابداع احتمال باشد که در این صورت اشکال ندارد. البته آن هم به شرط و شروطی حرام نیست و گاهی خود ابداعِ احتمال هم حرام است، مثلاً اینکه نسبت به مؤمنی بگوید احتمالاً فلانی مال مردم را دزدیده است یا احتمالاً زنا کرده است که این کار احتمالش هم حرام است.

وی افزود: ابداع احتمال فی‌نفسه حرام نیست نه از جهات دیگر به دلیل اینکه ممکن است از آن جهات حرام باشد. اگر ابداع احتمال به شکلی منشأ یا ایذاء یا هتک عرض مؤمنی شود احتمال این ابداع به هر شکلی حرام است.

عضو مجلس خبرگان رهبری تصریح کرد: ابداع و اظهار احتمال در جایی که موجب ایذاء یا هتک مؤمنی شود ایراد دارد اما اگر مثلاً یک مطلبی را نمی‌داند فرض کنید که نمی‌دانند فلان شب، اول ماه است اما می‌گوید که احتمالاً فلان شب اول ماه است یا احتمالاً فلان روز اول ماه رمضان است.

استاد درس خارج حوزه علمیه قم اظهار داشت: اما اگر همین مطلب را بدون علم بگوید و مثلاً بگوید که فردا روز اول ماه رمضان است این کار شرعاً حرام است، «وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْؤُلاً» این را هم شامل می‌شود و کسی که علم ندارد بگوید که فردا اول ماه رمضان است و فردا روز عید است این درست نیست و خلاف شرع است. روایات در این باب هم زیاد است.

رئیس مجمع تقریب مذاهب گفت: مورد پنجم اظهار مطلبی است که منشأ ترتب مفسده می‌شود؛ چه مفسده فردی و چه مفسده اجتماعی باشد. انسان یک مطلبی را بگوید که بر آن مفسده بار شود. گاهی مفسده ضرر جسمی و عقلی است که به کسی وارد می‌شود گاهی این ضرر به دین و اهل‌ دین است؛ یعنی انسان مطلبی را اظهار کند که موجب ضعف دین و اهل دین شود حتی اگر مطلب واقعی و درستی باشد اما منشأ تضعیف اهل دین می‌شود.

وی خاطرنشان کرد: در حرمت ایذاء و اضرار به مؤمن روایات زیادی وجود دارد که برای نمونه روایت ذیل را در اینجا مطرح می‌کنیم. این حدیث صحیح و سالم است «مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام يَقُولُ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِيَأْذَنْ بِحَرْبٍ مِنِّي مَنْ آذَى عَبْدِيَ الْمُؤْمِنَ وَ لْيَأْمَنْ غَضَبِي مَنْ أَكْرَمَ عَبْدِيَ الْمُؤْمِنَ الْحَدِيثَ.» این روایت اکرام و اهانت و ایذاء بسیار مورد تأکید واقع شده است.

 

 

متن تقریر این جلسه را در ادامه می‌خوانید:

 

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ   

الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ وَ الصَّلَاةُ عَلی سَیدِنَا مُحَمَّدٍ وَ عَلَی أَهْلِ بَیتِهِ الطَّیبِینَ الطّاهِرِین

ما فقه فرهنگ را به دو بخش اصلی تقسیم کردیم