vasael.ir

کد خبر: ۱۶۸۵۱
تاریخ انتشار: ۰۱ شهريور ۱۳۹۹ - ۱۱:۰۳ - 22 August 2020
آیت الله کعبی در نشست علمی مطرح کرد:

پیشگیری از فساد در منظومه فکری اسلام ناب مهم‌تر از مجازات مفسدان است

وسائل ـ آیت الله کعبی با اشاره به دیدگاه حضرت امام(ره) پیرامون وجوب دفع منکر گفت: همانطور که مرحوم امام تصریح می‌کنند، هم در نزد شارع مقدس، هم در آموزه‌های قرآن و اهل بیت (ع)، هم در نظامات اسلامی، هم در منظومه فکری اسلام ناب، و هم در فقه اسلامی پیشگیری از فساد مهم‌تر از مجازات مفسدان است. در نتیجه گزارش‌دهی برای جلوگیری از بستر‌های فساد مهم‌تر از گزارش‌دهی فسادِ اتفاق‌افتاده است.
به گزارش خبرنگار وسائل، پنجشنبه ۲۳ مرداد ماه سومیندر منظومه فکری اسلام ناب، پیشگیری از فساد مهم‌تر از مجازات مفسدان است جلسه از سلسله نشست‌های «الگوی قضای اسلامی در تراز جمهوری اسلامی ایران» به صورت وبینار با موضوع «مبارزه با فساد و افشاگری آن در مبانی اسلامی» و با ارائه آیت الله عباس کعبی، نماینده مردم خوزستان در مجلس خبرگان رهبری، به همت پژوهشگاه قوه قضائیه برگزار شد.

آنچه در ادامه می‌خوانید بخشی از مهم‌ترین مطالبی است که آیت الله کعبی در این نشست ارائه کرده است.

بحث پیرامون این مطلب است که آیا همانطور که لازم است مردم فساد اتفاق افتاده را گزارش دهند، لازم است در جایی که هنوز فسادی اتفاق نیفتاده ولیکن مقدمات آن فراهم شده یا فساد اتفاق افتاده ولیکن مفسد در مقام اعاده فساد است، آن را نیز گزارش دهند؟ به تعبیر دیگر، آیا همانگونه که مبارزه با فساد واجب است و بر اساس امر به معروف و نهی از منکر باید با فساد مبارزه شود، پیشگیری از فساد هم وظیفه همگانی است و مردم باید در صحنه حضور یابند تا بستر‌های فساد را از بین ببرند؟

در جواب باید گفت: آری، همانگونه که مردم وظیفه دارند که با فساد مبارزه کنند همانگونه نیز برای جلوگیری از فساد می‌توانند نقش ارزنده‌ای را ایفا کنند.

این مسئله در فقه، معمولا در مکاسب محرمه و ذیل قاعده «حرمه اعانه علی الاثم»، در قالب قاعده‌ای با عنوان «دفع المنکر کرفعه» مطرح شده است. پیرامون این قاعده اقوال مختلفی وجود دارد؛ برخی مانند حضرت امام قاعده مزبور را پذیرفته و برخی نیز نظیر مرحوم محقق خوئی قائل به تفصیل شده اند و معتقدند در صورتی که منکر «مهم» باشد پیشگیری لازم است (و موضوع ما نیز در پیشگیری از فساد، قطعا پیشگیری از منکر‌های مهم است).
 

در مقیاس حکومتی، اجماع فقها بر لزوم پیشگیری از فساد است

یکی از مهم‌ترین فلسفه‌های امر به معروف و نهی از منکر پیشگیری از وقوع مفاسد و منکرات بزرگ، به ویژه در میان مقامات الهی و سیاسی است. در روایتی از رسول گرامی (ص) و امیرالمومنین (ع) آمده است: «لَتَأْمُرُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَ لَتَنْهُنَّ عَنِ الْمُنْکَرِ أَوْ لَیُسلِّطَنَّ عَلَیْکُمْ اشرَارُکُمْ فَتَدْعُون فلا یُسْتَجابکم». بر اساس برداشت از این روایت، پیشگیری از سلطه اشرار و مفسدان و جلوگیری از شبکه‌ای شدن فساد در گرو همگانی کردن امر به معروف و نهی از منکر است. به همین خاطر در مقیاس حکومتی باید بگوییم «دفع المنکر کرفعه». به تعبیر دیگر، اگر در مورد این قاعده در مسائل فقه فردی اختلافی وجود دارد در مقیاس حکومتی همه فقها اتفاق نظر دارند که پیشگیری از وقوع جرم وظیفه‌ای همگانی است و نظام اسلامی و دستگاه‌های گوناگون نظام اسلامی و مردم برای این کار مسئولیت مشترک دارند.

برای لزوم پیشگیری از مفاسد می‌توان بر اطلاقات و عمومات امر به معروف و نهی از منکر نیز استناد کرد. در نهضت سید الشهدا (ع) هدف اصلاح امور، امر به معروف، نهی از منکر و مقابله با سلطه اشرار بود و در واقع، سید الشهدا (ع) با خون خود افزون بر آنکه با دستگاه ظلم و جور بنی امیه مبارزه کرد برای آیندگان نیز راه و رسم زیر بار ظلم و فساد نرفتن را هم آموخت.
 

نقش تقوا و سداد در پیشگیری از جرم

خداوند تبارک و تعالی در دو آیه شریفه بر سداد تاکید می‌کند؛ سداد به معنای درستی، پایداری، استقامت، نفوذ ناپذیری و جلوگیری از فساد و نقص و عیب در کار است. خداوند متعال در آیه ۷۰ و ۷۱ از سوره مبارکه احزاب می‌فرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلًا سَدِیدًا * یُصْلِحْ لَکُمْ أَعْمَالَکُمْ وَیَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ وَمَنْ یُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فَازَ فَوْزًا عَظِیمًا».

بر اساس آیه مزبور، اولا باید تقوا پیشه کرد که نفس تقوا، بازدارند