vasael.ir

کد خبر: ۱۵۶۱۷
تاریخ انتشار: ۰۷ دی ۱۳۹۸ - ۱۴:۵۴ - 28 December 2019

یادداشت| ضرورت رضایت مردم از حکومت در روایات و سیره

وسائل ـ در اندیشه علوی اصل این است که باید همه برنامه‌ها و امکانات در خدمت توده مردم و محرومان باشد، زیرا بیشترین بار زحمت مشکلات همواره بر دوش این قشر می‌باشد.

به گزارش خبرنگار وسائل، از جمله آسیب‌های اجتماعیضرورت رضایت مردم از حکومت از دیدگاه روایات و سیره حکومت دینی این است که حکومت پشتوانه مردمی و محبوبیت اجتماعی خود را از دست بدهد، به همین جهت نمی‌توان رضایت مردم را نادیده گرفت، و به همین دلیل توصیه رهبران مذهبی اسلام به حاکمان مبنی بر توجه به رضایت مردم با عنایت به همه جنبه‌ها و عمل بر اساس اصول شریعت بوده است.

در روایات و سیره پیامبر(ص) و اهل بیت(ع) نه تنها رضایت مردم از حکومت و حاکم هنگام تاسیس آن لازم است، بلکه این رضایت باید استمرار داشته باشد چه اینکه از یک سو حضور و مشارکت سیاسی مردم و رضایت‌مندی آنان به نوعی معاونت در حکومت حاکمان است و از طرفی مردم در آن سوی حاکمیت، دارای حقوقی متقابل با حاکمان هستند و نمی‌توان آنها را نادیده گرفت، علاوه بر این اگر توده مردم از بی‌عدالتی‌ها و تبعیضات در رنج قرار بگیرند به تدریج نسبت به حاکمیت بدبین می‌شوند و دست از حمایت آن بر‌می‌دارند و در صحنه‌های حساس و سرنوشت‌ساز که نیاز به حضور مردم است صحنه را  خالی می‌گذارند.

در این نوشتار شواهدی از روایات و سیره پیامبر(ص) و ائمه معصومین(ع) آورده می‌شود تا بر ضرورت رضایت‌مندی مردم از حکومت تاکیدی شده باشد.

1- حضرت امیر(ع) در نامه خود به مالک اشتر فرمودند: « ولیکن احب الامور الیک، اوسطها فی الحق و اعمها فی العدل و اجمعها لرضی الرعیة فان سخط العامة یجحف برضی الخاصه و انّ سخط الخاصه یغتفر مع رضی العامه.»[1]: و هر آینه باید محبوب ترین امور نزد تو میانه رو ترین آنها در حق و شامل‌ترین آنها در عدل و جامع‌ترین آنها در رضایت مردم باشد؛ چه اینکه خشم مردم رضایت نزدیکان را بی‌اثر می کند و خشم نزدیکان با رضایت مردم نادیده انگاشته می‌شود . . . و همانا آنان که پشتوانه‌های دین و موجب انبوهی مسلمانان و ابزار پیکار با دشمنان‌اند عامه مردم‌اند، پس باید گرایش تو به آنان و میل تو با آنان باشد.

در این نامه، امام(ع) توجه به رضایت عامه را در عرض توجه به حق و عدالت دانسته، به مالک توصیه کرده‌اند که در اولویت‌ها، رضایت عامه را [ همچون عدالت و حق] در همه امور خود در اولویت قرار بدهد. در ادامه آن حضرت(ع) توده‌های مردم را پشتوانه دین، کشور و حکومت دانسته از بعد امنیتی، امنیت دین و دنیا، آنان را عامل ایجاد امنیت و اسباب دفع دشمنان شمرده‌اند و به همین دلیل به مالک توصیه کرده‌اند که گرایش و میلش باید به سود عامه مردم باشد و بدین ترتیب باید گفت به اعتقاد آن حضرت رضایت عمومی لازمه استقرار حکومت است.

امام خمینی(ره) نیز با الهام از مولای خویش چنین می‌فرمایند:«باید مصلحت زجر کشیده‌ها و جبهه رفته ها و شهید و اسیر و مفقود و مجروح داده‌ها و در یک کلام مصلحت پابرهنه‌ها و گودنشین‌ها و مستضعفین، بر مصلحت قاعدین در منازل و مناسک و متمکنین و مرفهین گریزان از جبهه و جهاد و تقوا و نظام اسلام، مقدم باشد و نسل به نسل و سینه به سینه شرافت و اعتبار پیش‌تازان این نهضت مقدس و جنگ فقر و غنا محفوظ بماند».[2] 

2- بدون تردید حضور و همکاری مردم با حکومت‌های جور نیز عامل پایایی و استمرار آن حکومت هاست و در روایات از این مساله نهی شده است؛ همچنان که امام صادق درباره حکومت بنی‌امیه در حدیثی فرموده‌اند:« لو لا ان بنی امیه وجدوا لهم من یکتب و یجبی لهم الفئی و یقاتل عنهم و یشهد جماعتهم لما سلبونا حقنا»[3] اگر بنی‌امیه افرادی را برای کتابت و جمع‌آوری خراج و جنگیدن برای آنها و حضور در جماعتشان نداشتند، هر آینه حق ما را سلب نمی‌کردند؛ یعنی مردم حتی در حکومت‌های جائر مهمترین عامل استقرار و پایداری حکومت‌اند.

3- پیامبر اکرم(ص) برای خلافت پس از خود به امیر مومنان(ع) توصیه کرده‌اند که:« فان ولوک فی عافیة و اجمعوا علیک بالرضا فقم فی امرهم و ان اختلفوا علیک فدعهم و ما هم فیه»[4]«اگر تو را در سلامتی به ولایت برگزیدند و با رضایت بر تو اجماع کردند، به امورشان قیام کن؛ ولی اگر بر تو اختلاف کردند، آنها را بدان چه بر آن هستند، واگذار».

در این حدیث به خوبی بر رضایت مردم از حکومت و حاکمان تصریح شده است. گفتنی است که پیامبر(ص) حتی بر رضایت مامومان از امام جماعت تاکید کرده، از بر عهده گرفتن امامت جماعت بدون اذن مامون‌ها نهی کرده‌اند، چه رسد به ریاست حاکم بر جامعه که نفوس و جان افراد در اختیار اوست؛ البته علاوه بر این قیاس اولویت