کد خبر : 9350
سه شنبه 17 مهر 1397 - 13:00

نقش خانواده در تعلیم و تربیت

وسائل- بسیاری از مربیان تعلیم و تربیت، روان‌شناسان، جامعه‌شناسان منشاء بسیاری از مشکلات رفتاری اجتماعی دانش‌آموزان را ناشی از رفتارهای موجود در خانه می‌دانند.

نقش خانواده در تعلیم و تربیت

به گزارش خبرنگار وسائل؛ خانواده، نخستین نهاد اجتماعی است که فرد در آن پا به عرصه زندگی می‌گذارد و اولین پایه‌های تربیت و تعلیم در آن گذارده می‌شود. وجود محبت و عاطفه در خانواده رمز سعادت و خوشبختی انسان است و کلید بسیاری از مشکلات و راه جلب احترام و رعایت حقوق دیگران است. عاطفه، عشق و محبت به فرزندان، می‌تواند اراده متزلزل و روح آشفته آنان را درمان کند و آنان را به زندگی سعادتمند و موفق امیدوار سازد. لذا برای تربیت و پرورش درست فرزندان، باید محیطی ایجاد کرد که در آن درگیری و اختلافی نباشد. محبت و صداقت، ایمان و عشق به خوبی‌ها، صمیمیت، وحدت و اتحاد می‌تواند راهگشای بسیاری از مشکلات باشد.

روابط نادرست عاطفی پدر و مادر، ناسازگاری بین اعضای خانواده، افراط و تفریط در حمایت و مراقبت، عدم توجه و نظارت بر دوستان و معاشران فرزندان از مسائل مهمی هستند که نقش اساسی در شکست تحصیلی آنان دارد.

خسارت‌های اقتصادی ناشی از عدم موفقیت در تحصیل و پیامدهای اجتماعی حاصل آن، گرایش به بزهکاری اجتماعی و ارتکاب جرم و جنایت از قبیل: سرقت، قتل، اعتیاد و عضویت در باندهای فساد، قاچاق و… می‌باشد لذا توجه به نهاد خانواده امری بسیار مهم و سرنوشت‌ساز در جهت تضمین سلامت جامعه است.

نتایج تحقیقات و مطالعات انجام شده نشان می‌دهد که پیشرفت تحصیلی، شکست تحصیلی و ترک تحصیل، نتیجه عوامل متعددی است که برخی از آنها عبارتند از: محیط خانه و خانواده، رسانه‌های ارتباط جمعی، گروه همسالان و همگنان، محیط روانی دانش‌آموزان، انگیزش، ویژگی‌های شخصیتی، توانایی و معلومات گذشته، انتظارات معلم و مدرسه، و… که هرکدام از عوامل ذکر شده هم می‌تواند تضمین‌کننده سلامت و موجبات رشد و ترقی فرد باشد و هم زمینه را در جهت گرایش به بزهکاری و ارتکاب جرم و جنایت فراهم کند.

میرکمالی نقش خانواده در رشد فرزندان را بسیار مؤثر می‌داند و آن را منبع اصلی انتقال مهارت‌ها معرفی می‌کند: خانواده منبع اصلی انتقال مهارت‌های اساسی، رفتارها، عادت‌ها و میراث فرهنگی به فرزندان است. در حقیقت آینده و تقدیر کودکان بستگی به شرایط و طرز عمل خانواده‌ها دارد. فقیر و غنی، تحصیل‌کرده و بیسواد، مذهبی و غیرمذهبی بودن خانواده و خیلی از مسائل دیگر در شخصیت کودکان تأثیر می‌گذارد.

خانواده اولین و با دوام ترین و پایدارترین عامل در تربیت کودک‏ ‏می باشد. کار والدین تربیت است، یعنی ایجاد تغییرات مطلوب در فرد. ‏

‏‏تأثیر خانواده در کودک و نقش های مهم آن در جنبۀ دینی، اخلاقی، عاطفی، اجتماعی ... ‏ ‏بسیار مهم و عظیم است. از نظر تربیت، خانواده کلاس اوّل پرورش کودک است طفل مبانی‏ ‏زندگی را در آنجا فرا می گیرد و خوب و بد امور را از آنجا می آموزد. ‏

‏‏زندگی خانوادگی مقدمه ای برای ورود به زندگی اجتماعی و انجام وظایف عمومی است. در‏ ‏خانواده است که کودک می تواند انسان بار آید و یا اینکه بر بعد حیوانی خویش باقی بماند. با‏ ‏همه تأثیراتی که کودک ممکن است از مدرسه و همبازی ها و معلمان خود بگیرد، خانواده بیشترین‏ ‏تأثیر را بر کودک می گذارد. ‏

با توجه به تجربیات موجود، که نمایانگر حقیقتی تلخ و نامطلوب برای ماست و آن حقیقت‏ ‏این است که آثار اشتباهات و خطاهای دوران کودکی و صَباوت در بقیه زندگی نیز منعکس‏ ‏می شود و در تمام عمر با فرد خواهد بود، اهمیت و ضرورت تربیت خانوادگی روشن تر می شود‏ ‏و همچنین اثرات درست تربیت کودکی تا پایان عمر در انسان باقی می ماند. یکی از بزرگان در‏ ‏خصوص اهمیت خانواده می گوید: "آن دستی که گهواره را می جنباند در واقع دنیا را‏ ‏می چرخاند".‏

‏‏امام خمینی(ره) در بخشی از بیانات خویش می فرمایند: ‏

‏‏صلاح و فساد یک جامعه از صلاح و فساد زنان در آن جامعه سرچشمه می گیرد زن یکتا‏ ‏موجودی است که می تواند از دامن خود افرادی به جامعه تحویل دهد که از برکاتش نه یک فرد‏ ‏بلکه جامعه ها به استقامت و ارزشهای والای انسانی کشیده شوند و می تواند به عکس آن‏ ‏باشد.

‏‏در جائی دیگر می فرمایند: ‏

‏‏"مربی انسانها زن است، سعادت و شقاوت کشورها بسته به وجود زن است، زن با تربیت‏ ‏خودش انسان درست می کند و با تربیت صحیح خودش کشور را آباد می کند.

‏‏آنچه از جملات مذکور مستفاد می شود اهمیت و ضرورت خانواده، در انسان بار آوردن افراد‏ ‏است. زن بعنوان عضوی از خانواده در تربیت فرزندان نقش بسزایی ایفا می کند. خانواده به نظر‏ ‏امام می تواند مبداء اصلاحات و یا فسادهای جوامع شود. متکای استقامت جامعه و ارزشهای‏ ‏والای انسانی، خانواده می باشد. ‏

‏‏امام خمینی در جائی دیگر می فرمایند: ‏

‏‏اگر زنهای انسان ساز از ملت گرفته بشود، ملتها به شکست و انحطاط مبدّل خواهد شد،‏ ‏شکست خواهند خورد، منحط خواهند شد

‏‏در خیلی از مسائل بهتر است برای اینکه اهمیت و ضرورت وجود مسئله ای ملموس تر درک‏ ‏شود، عدم وجود آن را تصور کرده و عواقبی را که ممکن است به دنبال داشته باشد مطمح نظر‏ ‏قرار دهیم، در جمله اخیر امام خمینی(ره) برای نشان دادن اهمیت خانواده در تربیت کودک، عدم‏ ‏وجود خانواده را و یا جدا کردن کودک از خانواده را فرض نموده است و نتیجۀ آنرا، شکست وا ‏نحطاط ملتها دانسته است. ‏

و یا در جمله ای دیگر نتیجۀ گرفتن کودک از خانواده را به پیدایش عُقده ها و مَفسده ها بیان‏ ‏فرموده اند: " ... و یکی اینکه بچه ها را از دامن مادر جدا بکنند و بچه ها که از اول که در دامن مادر‏ ‏نباشند عقده پیدا می کنند و اکثر مفاسد از این عقده هایی است که بچه ها پیدا می کنند."

‏‏ ـ امام خمینی(ره) در جای دیگر اهمیت خانواده در تربیت را بیش از اهمیت مراکز آموزشی دیگر‏ ‏ذکر نموده است: ‏

یک مادر ممکن است یک بچه را خوب تربیت کند و آن بچه‏ ‏یک امت را نجات دهد. اگر از دامن مادر این تربیت خوب شروع شد و مادر بچه را خوب‏ ‏تربیت کرد و به دبستان تحویل داد، دبستان هم خوب تربیت کرد و به دبیرستان تحویل داد آنجا‏ ‏هم همینطور تا دانشگاه یا مدارس علمی دیگر آنها هم خوب تربیت کردند، یک وقت در یک‏ ‏برهه از زمان می بینید که جوانها همه خوب از کار درآمده اند و یک مملکت را به طرف خوبی‏ ‏می کشانند ... "‏

‏‏امام خمینی(ره) در سخنانی دیگر، اهمیت خانواده در تربیت فرزندان را تا جائی می داند که شغل‏ ‏بچه داری و تربیت صحیح بچه را همردیف رسالت انبیاء ذکر می کند: ‏

‏‏شریفترین شغل در عالم بزرگ کردن یک بچه است و تحویل دادن یک انسان به جامعه، این‏ ‏همان بود که خدای تبارک و تعالی در طول تاریخ برای انبیاء فرستاده در طول تاریخ از آدم تا‏ ‏خاتم، انبیاء آمدند انسان درست کنند

‏‏ اسلام و اهمیت خانواده در تربیت کودک ‏

‏‏با مطالعه در روایات و احادیث معصومین(ع) به این نکته واقف می شویم که اسلام سهم‏ ‏خانواده در تربیت کودک را به اندازه ای مهم می داند که حتی توجه مسلمانان را به رعایت اصولی‏ ‏در قبل از تولد کودک، هنگام تولد و شیر دادن و نحوه تغذیه مادر جلب می کند و نحوه ارتباط با‏ ‏کودک را به مسلمانان هشدار می دهد. ‏

در ارتباط مراقبتهای ویژه قبل از تولد حضرت رسول اکرم(ص) می فرمایند: ‏

‏‏ «اُن۫ظر۫نی اَیِّ شَیٍ تَضَعُ وَلَدَکَ فَاِنَّ ال۫عِر۫قَ دَسّاسٌ» «‏‏المستطرف جلد 2، ص 218 » حدیث مذکور در‏ ‏کمال صراحت از قانون وراثت سخن گفته و از عامل آن به کلمۀ عرق تعبیر نموده است، به‏ ‏پیروان خود توصیه می کند: ببینید نطفۀ خودتان را در چه محلی مستقر می کنید، از قانون وراثت‏ ‏غافل نباشید، توجه کنید زمینۀ پاکی باشد تا فرزندان شما وارث صفات ناپسند نشوند. ‏

‏‏ و یا حضرت علی(ع) می فرمایند: «‏‏حُس۫نُ ال۫اَخلاقِ بُر۫هانُ کَرَمِ ال۫اَعراقِ‏‏» «سجایای اخلاقی‏ ‏دلیل پاکی وراثت و فضیلت ریشۀ خانوادگی است». ‏

‏‏ در جائی دیگر حضرت رسول اکرم در خصوص تأثیر وراثت در تربیت می فرمایند: ‏

‏‏ «‏‏الشَّقیُّ مَن۫ شَقِیَ فی بَط۫نِ اُمّهِ وَ السَّعیدُ مَن۫ سَعِدَ فی بَط۫نِ اُمَّةِ‏‏». «ریشه سعادت و شقاوت مردم را‏ ‏باید در رحم مادر جستجو کرد». ‏

‏‏ برای اینکه کودک، سالم جسمی و روانی به دنیا آید، اسلام دستور می دهد که مادران از خوردن‏ ‏غذاهای مشکوک و حرام اجتناب ورزند، از اعمال زشت پرهیز نمایند و مستحب است که‏ ‏مادران به هنگام شیر دادن به کودک با وضو باشند. ‏

‏‏ حضرت علی(ع) در خصوص تأثیر محیط در تربیت کودک می فرمایند: ‏

‏‏ «‏‏وَ اِنَّما قَلبُ الحَدَثِ کَا۫لاَرضِ اَل۫خالیِةَ. مٰا اُل۫قِیَ فیها مِن۫ شَی۫ءِ قَبِلَت۫هُ فَبادَرَتُکَ بال۫اَدَبِ قَب۫لَ اَن۫ یَق۫سُوَ‏ ‏قَلُبُکَ وَ یَش۫تغِلَ لُبُّکَ‏‏». ‏

‏‏در قلب بچۀ نورس مانند زمین خالی از بذر و گیاه هست. هر تخمی که در آن افشانده شود بخوبی‏ ‏می پذیرد و در خود می پرورد، (خطاب به فرزندش حضرت امام حسن(ع)) فرزند عزیز، از دوران‏ ‏کودکی تو استفاده نمودم و خیلی زود در پرورش تو قیام کردم، پیش از آنکه دل تربیت پذیرت‏ ‏سخت شود و مطالب گوناگونی عقلت را اشغال نماید». «نهج البلاغه، ص442» ‏

‏‏ حضرت علی(ع) درباره نقش والدین در تربیت کودک می فرمایند: ‏

‏‏ «‏‏خَی۫رُ ماوَرَثَ الاباءُ ال۫اَب۫ناءَ ال۫اَدَبُ‏‏» «مستدرک. جلد 1، ص148» ‏

‏‏ «بهترین ارثی که پدران میتوانند به فرزندان خویش بدهند ادب و تربیت صحیح است». ‏

‏‏ ـ حضرت رسول اکرم(ص) دربارۀ نحوه برخورد با کودکان می فرمایند: ‏

‏‏ «‏‏اَک۫رِمُوا اَو۫لادکُم وُ اَح۫سِنُوا آدابَکُم۫‏‏» «بحار، جلد23، ص 114» ‏

‏‏ «به فرزندان خود احترام کنید و با آداب و روش پسندیده با آنها معاشرت نمائید» ‏ 

تهیه و تنظیم : محرم آتش افروز

 

 


کد خبرنگار : 53


ارسال به:         whatsapp telegram  

ارسال نظر




chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد
منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.