استاد رفعتی نایینی/ فقه رسانه
کد خبر : 8792
شنبه 24 شهريور 1397 - 14:38

استاد رفعتی نایینی/ 46

فقه رسانه | رسانه باید جامعه را اسلامی کند تا به تمدن اسلامی دست یابیم

وسائل ـ حجت الاسلام والمسلمین رفعتی نائینی گفت: یکی از کارکردهای مذموم رسانه ها که اکثر رسانه های غربی و غیر شرعی در اهداف خود دارند این است که جامعه را سرگرم کنند که اصلاً فکر نکنند حتی یکی از اهداف پخش مسابقات ورزشی برای این است که در مسائل سیاسی فکر نکنند زیرا زمانی که جوان در مسائل سیاسی تفکر کند، برای حاکمان دردسر درست می کند برای همین یکی از مأموریت های رسانه، تخدیر و خام کردن جامعه است.

فقه رسانه | رسانه باید جامعه را اسلامی کند تا به تمدن اسلامی دست یابیم

 

به گزارش خبرنگار  وسائل، حجت الاسلام والمسلمین عباس رفعتی، در جلسه چهل و ششم درس خارج فقه رسانه که در روز دوشنبه مورخه 17 اردیبهشت سال 97 در موسسه فقهی ائمه اطهار علیهم السلام برگزار گردید، به بررسی مستحبات پیام رسانه و به تفکر و تعقل وادار کردن جامعه توسط رسانه پرداخت.

استاد رفعتی نائینی در ابتدای درس خارج فقه رسانه اظهار داشت: اگر می خواهیم جامعه ما علمی باشد باید رسانه ها جامعه را به سوی تفکر و تعقل سوق دهند و طوری برنامه ریزی کنند که مردم از کنار مسائل به صورت گذرا عبور نکنند. مردم از منزل که بیرون می آیند، جریان هایی اتفاق می افتد که نکته قابل تأمل دارد و اگر ما بتوانیم این مساله را در رسانه ها اشراب کنیم که بیننده، شنونده یا خواننده این پیام رسانه نسبت به حوادث پیرامون خود بی تفاوت نباش و تأمل کن، به کارکرد مطلوب رسانه دست یافته ایم.

ایشان در ادامه گفت: اگر در زندگی علمی علمای بزرگ دقت شود، متوجه می شویم افرادی که صاحب نظر هستند دارای تفکر زیادی بوده اند و شاید کثرت مطالعه هم نداشته اند. انسان زمانی که فکر می کند مواردی به ذهنش خطور می کند که با تدبر و تأمل به نظریات جدیدی می رسد. برخی علما نیز کتب زیادی داشته اند ولی آثار و نظریات علمی از آنان به جا نمانده است و باید دانست که امروز رسانه نیز از مصادیق عالم است که باید از علم نافع او بهره برد و مخاطبانش را به تفکر وادار کند.

این استاد حوزه در پایان ابراز داشت: اگر رسانه ها بخواهند جامعه را خردورز کنند و ارزش ها را در جامعه نهادینه کنند و نشاط و شادی معنوی ایجاد کنند و دین را تبلیغ کنند و سبک زندگی دینی و اسلامی را جزء زندگی مردم قرار دهند، جامعه ای قوی خواهیم داشت که تمام مشکلات برطرف می شود. متاسفانه ما نتوانستیم جامعه اسلامی درست کنیم زیرا قانون اساسی ما کامل نیست و باید بیشتر ولایی محور باشد. ما دولت اسلامی و جامعه اسلامی نداریم اما رسانه می تواند جامعه را اسلامی کند.

 

 

خلاصه درس گذشته

مساله تأسیس سنت های حسنه با فرهنگ سازی متفاوت است. ممکن است سنتی در جامعه باشد اما نهادینه نشده باشد  که ما آن را نهادینه می کنیم و در جامعه بدان عینیت می دهیم که همان فرهنگ سازی است. تاسیس سنت، ابداع و نوآوری در امور مثبت و ارزشمند است ولو اینکه نهادینه نشود. منظور از سنت تأسیس حسنه حتماً این نیست که به فرهنگ تبدیل شود زیرا همه مردم توان این کار را ندارند مانند اینکه سنت پیاده روی انجام می شود و همه مردم توان این کار را ندارند. رسانه جشن عاطفه ها را تأسیس می کند و تا امروز مردم به صورت گسترده در این امر خیر شرکت می کنند هر چند که عده ای نیز توان مالی مناسب جهت شرکت در این سنت حسنه نداشته باشند.

رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم می فرماید: « من سنّ سنةً حسنة عمل لها من بعده کان له أجر فمثل أجورهم من غیر أن ینقص من أجورهم شیئا»؛ شخصی که سنت خوبی را تأسیس کند و دیگران بعد از مرگ او به این سنت حسنه عمل کنند این شخص اجر سنت حسنه را می برد. هم اصل اجر تأسیس را می برد و هم موسس نظیر اجر دیگران در نامه عملش ثبت می شود بدون اینکه ذره ای از اجر افراد عمل کننده به سنت کاسته شود.

حضرت امیرمومنان علیه السلام به مالک اشتر فرمودند که سنت های حسنه مردم را نقض نکن زیرا موجب الفت مردم شده است و روش های جدیدی ابداع نکن که به آن سنت ها لطمه بزند. آن کسی که سنتی را ابداع کرده است اجر می برد در حالی که گناه از بین بردن این سنت صالحه برای توست.

یکی از سنت های حسنه همین ایستگاه های صلواتی است که ابتدا در جبهه درست شد و بعد از پیاده روی اربعین نام موکب قرار دادند. امروز در قم و سایر شهرها نیز همین موکبها تاسیس می شود. گاهی در همین سنت ها افراط می شود که او ضربه می زند و نباید با اصل سنت حسنه خلط شود و از سنت های حسنه دیگر حضور در حرم اهلبیت علیهم السلام در هنگام سال تحویل به جای نشستن دور سفره هفت سین است.

تقریر کامل درس

تفکر و تعقل در رسانه

دومین عنوانی که در مستحبات پیام رسانه مورد بررسی قرار گرفت، تأسیس سنت های حسنه بود.

یکی از کارکردهای مذموم رسانه ها که اکثر رسانه های غربی و غیر شرعی در اهداف خود دارند این است که جامعه را سرگرم کنند که اصلاً فکر نکنند. حتی یکی از اهداف پخش مسابقات ورزشی برای این است که در مسائل سیاسی فکر نکنند. زمانی که جوان در مسائل سیاسی تفکر کند، برای حاکمان دردسر درست می کند برای همین یکی از مأموریت های رسانه، تخدیر و خام کردن جامعه است.

زمانی که شخص مواد مخدر استعمال می کند هوش و هواسی برای تفکر ندارد. برنامه های رسانه نیز به دنبال تخدیر هستند. اغلب جام جهانی در زمان آموزش عالی دانشجویان و دانش آموزان است تا جوانان از کسب علم عقب بمانند. حداقل برای آسیا و جهان سوم بدین صورت است.

در مقابل در آیات و روایات سفارش زیادی برای تفکر شده است و انسان مسلمان نباید خمود و خموش باشد و در برخی روایات برای تفکر مبالغه صورت گرفته است. در فرهنگ روایات و متون شیعی ما مبالغه نداریم تا بر آن حمل کنیم پس نشانگر اهمیت است. زمانی که روایت می فرماید: «تفکر ساعةٍ أفضل من عبادة سبعین سنة»؛ اگر انسان ساعتی تفکر کند از عبادت هفتاد سال ارزش بیشتری دارد. انسان تصور می کند که این مبالغه است و اشکالی ندارد که بگوییم مبالغه است یعنی به قدری زیاد است که در مقایسه با عبادت که هدف آفرینش است بسیار بالاتر و ارزشمند تر است.

متعلق فکر کردن که در چه چیزی باشد و رسانه کدام محور را باید برای این امر در نظر بگیرد از مباحثی است که باید دقت فراوان شود.

بحث فکر کردن در مورد اشرافیگری، تکاثر و تفاخر نیست. در بحث فقه رسانه که کارکردهای مطلوب رسانه را مطرح می کنیم مقصود مقولات درستی است که با امور دنیایی زودگذر متفاوت است.

از حضرت امیرمومنان علیه السلام جملات نابی در این زمینه داریم که به طور مثال می فرماید:«الفکر یفید الحکمة»؛ انسان اگر فکر کند زایش دارد و مولود آن حکمت است و به هر کس حکمت داده شود خیر کثیر دریافت کرده است.

اگر در زندگی علمی علمای بزرگ دقت شود، متوجه می شویم افرادی که صاحب نظر هستند دارای تفکر زیادی بوده اند و کثرت مطالعه شاید نداشته اند. انسان زمانی که فکر می کند مواردی به ذهنش خطور می کند که باتدبر و تأمل به نظریات جدیدی می رسد. برخی علما نیز کتب زیادی داشته اند ولی آثار و نظریات علمی از آنان به جا نمانده است.

اگر می خواهیم جامعه ما علمی باشد باید رسانه ها جامعه را به سوی تفکر و تعقل سوق دهند و طوری برنامه ریزی کنند که مردم از کنار مسائل به صورت گذرا عبور نکنند. مردم از منزل که بیرون می آیند، جریان هایی اتفاق می افتد که نکته قابل تأمل دارد. اگر ما بتوانیم این مساله را در رسانه ها اشراب کنیم که بیننده، شنونده یا خواننده این پیام رسانه نسبت به حوادث پیرامون خود بی تفاوت نباش و تأمل کن.

اشاره شد که فکر کردن روی هر موضوع مراد نیست و فکر کردن در مورد خداوند و سایر نشان های عالم هستی ملاک است. در قرآن کریم نیز می فرماید: (یبینُ الله لکم الآیات لعلکم تتفکرون) سوره مبارکه بقره آیه 219

آیات الهی فقط مربوط به وجود خداوند نیست و معارف الهی زیادی وجود دارد که باید درمورد آنان فکر کرد که آیات محکمه است.

حکمت، متعلق فکر کردن است که مصادیق ارزشمندی دارد. در رابطه با ولایت و حکومت و شئونی که در زندگی معنوی برای انسان ثمره دارد. در امور دنیوی انسان اگر فکر کند غصه دار می شود و نهی شده که در امور دنیوی فکر کنیم. انسان به این نتیجه می رسد که ندارد و غم وجودش زیاد می شود.

فکر کردن شبیه بو کردن است و اگر انسان چیزهای معطر را بو کند لذت می برد ولی از بو کردن و استشمام چیزهای گندیده لذت نمی برد.  ولو اینکه انسان با فکر کردن در امور دنیوی، طمع دنیا پیدا نکند، لذتی نیز نمی برد.

در روایات در مورد تدبیر معیشت، سخن گفته شده است که این با تفکر در امور دنیوی متفاوت است. انسان باید کمال گرا باشد و برای زندگی خودش تدبیر داشته باشد که با تفکر دنیوی فرق دارد. اندیشه ای که حکمت از آن متولد می شود، تدبیر معیشت نیست.

در روایات نسبت به مقایسه تفکر و عبادات چند گونه روایات داریم. گاهی هفتاد سال عبادت را در مقابل تفکر قرار داده اند و گاهی بیشتر از این قرار گرفته است مانند تفکر لقمان که از عبادت هفتاد سال نیز بیشتر ارزش و اثر دارد که مراد از عبادت در اینجا همان انجام مناسک است.

از شئون تمامی انبیا و اهلبیت علیهم السلام خدمت به خلق است و شعر غلطی در ذهن عوام رسوخ کرده است که عبادت را جز خدمت به خلق نمی دانند. امور عبادیه به مناسکی گفته می شود که شرائط و اعمال خاصی دارد و همراه با نیت است.

اینکه انسان اندیشه کند کجا خانه بخرد همان تدبیر است و باید دانست که فکر بصیرت آور است. در روایتی حضرت امیرمومنان علیه السلام می فرماید: « من طالت فکرته حسنت بصیرته»؛ هر شخصی زیاد بیندیشد بصیرتش خوب می شود.

امام رضا علیه السلام می فرماید: «لیس عبادة کثرة الصلاة و الصوم، إنما العبادة التفکر فی أمر الله»؛ هر چه که از امور الهی باشد مانند ولایت، احکام و غیره. (کافی ج2، مقدمه بحث صلاة)

تفکر واجب نیست اما از مستحبات موکد است و رسانه مطلوب باید جامعه را به اندیشیدن وادار کند. مرحوم امام خمینی (ره) می فرمودند که صدا و سیما باید دانشگاه شود؛ یعنی جامعه را به تفکر وادارد نه اینکه آموزش دهد.

حضرت امیرمومنان علیه السلام در نهج البلاغه، حکمت 113 می فرماید: «لا علم کالتفکر»

مصداق عالم در عصر ما رسانه نیز هست که باید دیگران از علم عالم انتفاع ببرند و الا این عالم سودی ندارد. باید در مجالس علما نشست و به چهره او نگاه کرد و فلسفه همین است که باید علم افراد توسط عالم گسترش یابد.

اگر شخصی به امام صادق علیه السلام دسترسی دارد نباید به زراره مراجعه کند اما اگر دسترسی نداشته باشد لاجرم باید علم را از زراره اخذ کند و اگر دسترسی به زراره نباشد برنامه رسانه ای که از سخنان زراره مطلب پخش می کند قابل انتفاع است.

امام صادق علیه السلام فرمودند: خداوند رحمت کنید کسانی که امر ما را احیا می کنند. امر اهلبیت علیهم السلام همان انتقال کلام و احکامشان می باشد. در ادامه حضرت می فرمایند کسانی که امر ما را منتقل و رسانه ای می کنند سبب هدایت مردم هستند زیرا مردم زیبایی کلام ما را که درک کنند از ما تبعیت می کنند. (إن الناس لو علم محاسن کلامنا لأتبعونا)

نشستن در مجالس علم، انسان را در خمودی و تخدیر نمی برد. رسول و پیامبر خودشان رسانه الهی هستند.

رسانه باید چنین باشد که ما را به خدا نزدیک کند و به فکر آخرت باشیم. در روایات نیز بیان شده که تفکر، مساوی با احیای جامعه است.

روی این سه عنوان در این جلسات بحث کردیم و عناوین دیگری نیز وجود دارد که از کارکردهای مطلوب رسانه است و مجموعه ای از کارکردهای مطلوب رسانه را به همراه آیات و روایات جمع آوری کنید.

اگر رسانه ها بخواهند جامعه را خردورز کنند و ارزش ها را در جامعه نهادینه کنند و نشاط و شادی معنوی ایجاد کنند و دین را تبلیغ کنند و سبک زندگی دینی و اسلامی را جزء زندگی مردم قرار دهند، جامعه ای قوی خواهیم داشت که تمام مشکلات برطرف می شود. متاسفانه ما نتوانستیم جامعه اسلامی درست کنیم. قانون اساسی ما کامل نیست و باید بیشتر ولایی محور باشد. ما دولت اسلامی نداریم و جامعه اسلامی هم نداریم. رسانه می تواند جامعه را اسلامی کند.

جمع بندی

اگر بخواهیم تمام 100 عنوان مستحب رسانه را در یک جمله خلاصه کنیم می توانیم بگوییم رسانه باید جامعه را اسلامی کند تا به تمدن اسلامی برسیم.

در پایان سال تحصیلی اگر قصوری وجود داشته است، از دوستان عذرخواهی می کنم./926/ص

تقریر: محسن جوادی صدر


کد خبرنگار : 35


ارسال به:         whatsapp telegram  

ارسال نظر




chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد
منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.