کد خبر : 8248
دوشنبه 10 ارديبهشت 1397 - 17:37

گزارش کرسی نقد کتاب«اعتبار قانونی در گذر از شخصیت گرایی»

وسائل ـ حجت الاسلام الهی خراسانی کتاب«اعتبار قانونی در گذر از شخصیت گرایی» آغاز خوبی برای طرح دیدگاه های حضرت آیت الله سیستانی دانست اما در مقابل حجت الاسلام والمسلمین سید منذر حکیم چنین انتسابی را قابل تأمل عنوان کرد.

گزارش کرسی نقد کتاب«اعتبار قانونی در گذر از شخصیت گرایی»

به گزارش خبرنگار وسائل، آیین نقد کتاب«نظریه اعتبار قانونی در گذر از شخصیت گرایی» با ارائه حجت الاسلام علی الهی خراسانی، استاد سطح عالی حوزه علمیه مشهد و نقد حجت الاسلام والمسلمین سید منذر حکیم، رئیس پژوهشکده الذریه النبویه پژوهشگاه مطالعات تاریخی، 4 اردیبهشت 97 در دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی برگزار شد.

حجت الاسلام علی الهی خراسانی در ابتدای این نشست، گفت: این کتاب تلاش دارد تقریری دقیق تر از یکی از نظریات حضرت آیت الله سیستانی ارائه دهد، همچنین برای این که بتوان به این هدف نائل شویم از نظریات یکی از شاگردان ایشان، آیت الله مروارید بهره بردیم.

 

دو نوآوری در کتاب «اعتبار قانونی»

پژوهشگرعلوم اسلامی ضمن تأکید بر در نظر گرفتن دقت لازم در ارائه مباحث، به دو نوآوری نظریه «اعتبار قانونی» اشاره کرد و بیان داشت: یک نوآوری آن، ارائه تحلیل نظریه ‌و ارائه از دیدگاه های اصولی آیت الله سیستانی است که در تقریرهای مختلف چند سال اخیر درس ایشان و در درس آیت الله مروارید، از این نظریه با عنوان نظریه اعتبار قانونی یاد نشده است.

وی افزود: به این معنا که عنوانی که مطرح شده(اعتبار قانونی) یکی از نوآوری های کتاب است و سعی شده در این کتاب این نظریه به عنوان یک نظریه مهم در دانش اصول مطرح شود.

نویسنده کتاب«اعتبار قانونی در گذر از شخصیت گرایی» یادآوری کرد: قطعا اصطلاح «اعتبار قانونی» را می توانیم در کتابی که از قدیمی ترین تقریرات آیت الله سیستانی است، ببینیم؛ در آن به میزانی به نظریه اعتبار قانونی پرداخته شده است که چاپ آن به حدود 20 تا 30 سال قبل باز می گردد.

حجت الاسلام الهی خراسانی ادامه داد: اما بسیاری از مباحثی که در کتاب مطرح شده حول بحث«اعتبار قانونی» نبوده، بلکه بحث های پراکنده ای همچون بحث شخصیت گرایی مطرح شده است.

استاد سطح عالی حوزه علمیه مشهد بیان داشت: در بحث وجوب مقدسه، ایشان بحث اِندماج را آورده است و یا اساسا به لحاظ سنت درسی خارج، آن قسمتی که ایشان به«اعتبار قانونی» و تفاوتش با اعتبار ادبی پرداخته، بحث استصواب و یا بحث احتمال تکلیف بوده است.

وی تعریف ایشان را از عقل عملی و حُسن و قُبح بحث دیگری دانست و گفت: بنابراین آنچه که یکی از نوآوری های این کتاب محسوب می شود علاوه بر بیان دیدگاه های آیت الله سیستانی که برای اولین بار در یک کتاب با آن مواجهیم، ارائه این نظریه است که حال چه میزان این مبحث می تواند به عنوان یک نظریه خود را نشان دهد و یا نه، به قضاوت اساتید و خوانندگان مربوط می شود.

حجت الاسلام الهی خراسانی در ادامه به نوآوری دوم این کتاب اشاره و عنوان کرد: نوآوری دوم بحث پارادایم در دانش علم اصول است.

 

 

ترجیح اصطلاح «پارادایم» بر دو اصطلاح «فضا» و «گفتمان»

نویسنده کتاب«اعتبار قانونی در گذر از شخصیت گرایی» اضافه کرد: آیت الله مددی از اصطلاح«فضا» بهره برده اند؛ ایشان از فضاهای علم اصول تعبیر کردند و یکی از فضاها را فضای عبد و مولا و فضای قانونی نامیده اند.

پژوهشگر علوم اسلامی ادامه داد: یکی از پژوهشگران نیز از کلمه «گفتمان» بهره برده است که به تعبیر بنده هم اصطلاح فضا و هم گفتمان هر دو اشتباه است.

وی مفهوم پارادایم را رساتر و نزدیکتر به مفهوم مد نظر حضرت آیت الله سیستانی دانست و تصریح کرد: «فضا» تعبیری فنی نیست و گفتمان هم جور در نمی آید؛ چراکه در بحث گفتمان می بایست به طور حتم، داده هایی وجود داشته باشد و تحلیلی صورت گیرد، بنابراین نمی توانیم بگوییم گفتمان قانونی در قِبال گفتمان عبد و مولا؛ به همین دلیل اصطلاح گفتمان را رسا نمی دانم.

حجت الاسلام الهی خراسانی بیان کرد: البته کسانی که از اصطلاح گفتمان بهره می برند چنانچه بتوانند جملات اصولیون را تحلیل کنند و یا با روش دیرینه شناسی فوکو جملات اصولیون را تحلیل کنند مثبت است، هرچند که ما تصور می کنیم که صرفا از کلمه گفتمان استفاده شده است.

استاد سطح عالی حوزه علمیه مشهد خاطرنشان کرد: تعبیر بنده این بوده که پارادایمی داریم به عنوان پارادایم شخصیت گرایی در دانش علم اصول که در طول تاریخ و مخصوصا در اصول فقه معاصر که بسیاری از مباحث و نظریه های اصولی را با این الگو و چارچوب و روش عمده پیش می بُرد که در واقع نظریه عبد و مولا را هویت مدار کند و این بحث را در تمام ساختارهای حکم شرعی بیاورد.

وی افزود: البته آنچه که نظریه«اعتبار قانونی» می گوید شاید یک پارادایم جدید نباشد، چراکه شکل گیری یک پارادایم به این آسانی نیست، بلکه پارادایم موجود می بایست با یک بحران مواجه شود تا در نهایت پاردایم جدید به وجود آید.

 

ارائه پارادایم شخصیت گرایی، تازگی دارد

حجت الاسلام الهی خراسانی یادآور شد: بنابراین شاید بتوان گفت در کنار اینکه آیت الله مددی تعبیری از فضا آوردند، تعبیر پاردایم و تعبیر پارادایم شخصیت گرایی با توجه به بحث های اصولی، نو باشد کما اینکه اساتیدی همچون «ملکیان» و «فنایی» تعبیر پاردایم عبد و مولا را داشته اند.

وی ادامه داد: اما شاید بتوان گفت پارادایم شخصیت گرایی و بعد از آن نشان دادن وجوه و آثار آن بر مباحث حکم شناسی، تازگی دارد.

این پژوهشگر علوم اسلامی با اشاره به اینکه در این کتاب سعی شده تمام نقدهای گفته و ناگفته ای که در نقد«اعتبار قانونی» بوده، بیاید، گفت: ویژگی دیگر این کتاب نقدهای آیت الله سیستانی به بحث حق الطاعة است.

نویسنده کتاب بیان کرد: در یک مقاله عربی که در مجله «دراسات العلمیه» در نجف چاپ می شود یکی از شاگردان آیت الله باقر سیستانی بحث حق الطاعة را بیان کرده بود و به نظر بنده این کتاب(اعتبار قانونی) نیز یک مبداء و یک آغاز خوبی برای طرح دیدگاه های آیت الله سیستانی و خوانش ها و تفسیرهایی است که ممکن است از دیدگاه های وی شود، همچنین این کتاب منجر به نشان دادن نظریه های رقیب به ساختار عبد و مولا نیز می شود.

 

 

هدف از نقد، ارتقاء حوزه های علمیه است

در ادامه این نشست حجت الاسلام والمسلمین سید منذر حکیم حکیم در نقد کتاب«اعتبار قانونی در گذر از شخصیت گرایی» به ارائه تعاریفی از کلمه «نقد» و پس از آن به اهداف این نقدها پرداخت.

وی مهمترین هدف از نقد را ارتقاء سطح علمی حوزه های علمیه خواند که در حقیقت این عامل حرکت ما به سوی اسلام راستین، مقبول و کامل که در سوره مائده به تصویر کشیده شده است را محقق می کند.

حجت الاسلام والمسلمین حکیم اظهار داشت: حوزه های علمیه باید پاسخگوی این امر باشند که فتح باب اجتهاد امامیه بتواند آن اسلام کامل را ارائه دهد.

رئیس پژوهشکده الذریه النبویه پژوهشگاه مطالعات تاریخی با تاکید بر این موضوع که وضعیت حوزه های علمیه با همه افت و خیزی که دارند نیازمند چنین تلاش هایی است، تصریح کرد: هدف دوم از نقد، تقدیر از نویسندگان کتاب است.

وی تلاش برای نشان دادن عمق و بُعد علمی آیت الله سیستانی را اقدامی با ارزش دانست و در بخش دیگری از سخنان خود به بحث روش نقد اشاره کرد و گفت: سوالی که در اینجا مطرح است اینکه به چه روشی می خواهیم کتاب را مورد نقد قرار دهیم؟

 

نحوه رسیدن صراط مستقیم هم باید صحیح باشد

حجت الاسلام والمسلمین حکیم دقت، نگاه تاریخی و جامعیت نگری را از ویژگی های آیت الله سیستانی برشمرد و اضافه کرد: قرآن دو رهنمود به ما ارائه کرده است؛ در سوره حمد ما را به داشتن روش صحیح در کارها راهنمایی می کند و در آیه ای دیگر نیز می گوید علاوه بر اینکه باید صراط، مستقیم باشد، نحوه پیمودن صراط مستقیم هم بایستی صحیح باشد؛ به این معنا که در راه درست باید درست راه برویم.

رئیس پژوهشکده الذریه النبویه پژوهشگاه مطالعات تاریخی در ادامه به آسیب شناسی پایان نامه ها در حوزه های عملیه و دانشگاه ها پرداخت و «غایب بودن روش» را یکی از مهم ترین این نقص ها خواند.

وی با بیان این نکته که متاسفانه ما در دانشگاه و حوزه بحث می کنیم؛ اما روش بحث را تشخیص نمی دهیم، اضافه کرد: به طور مثال بسیاری تفسیر قرآن می نویسند؛ اما با چه روشی، سوالی است که جواب آن را نویسندگان آن نمی دانند، بلکه بایستی خود، روش آن را استنباط کنیم.

 

ما از روش آگاهی نداریم

حجت الاسلام والمسلمین حکیم ضمن تأکید بر این نکته که ما از روش آگاهی نداریم، در ادامه به طرح سوالی در این زمینه پرداخت و گفت: زمانی که می خواهیم قرآن را تفسیر کنیم آیا روش آن را ابداع می کنیم یا از قرآن می گیریم و یا از غیر از قرآن؟ آیا این روش یک روش عمومی و تک است یا اینکه جایگزین دارد؟

رئیس پژوهشکده الذریه النبویه پژوهشگاه مطالعات تاریخی ادامه داد: اینکه روش را ابداع می کنیم یا اکتشاف بسیار مهم است و اینکه چنانچه ما قرآن را به روش خودمان تفسیر می کنیم در حقیقت باید بگوییم این فهم ما از قرآن است نه آنچه که قرآن می خواهد بگوید.

وی در بخش دیگری از سخنان خود بار دیگر بر روش نقد، قانون مندی و قانون شناسی تاکید کرد و گفت: هرگونه نقدی قبل از تعیین روش خود زنی است، بنابراین قبل از تشخیص روش نباید به خود اجازه ارائه نقد دهیم.

 

 

نبود روش برای بررسی مشکل، یکی از نقایص کتاب است

حجت الاسلام والمسلمین حکیم ابراز کرد: اینکه رابطه عبد و مولا را با چه روشی باید بررسی و جست وجو کنیم مهم است به عبارتی باید مشکل و نوع آن را مشخص و در نهایت بگوییم که این مشکل با چه روشی قابل حل شدن است که متاسفانه این امر در این کتاب تحقق نیافته و خودمان باید آن را استنباط کنیم.

رئیس پژوهشکده الذریه النبویه پژوهشگاه مطالعات تاریخی افزود: مشکل دیگری که به عنوان نوآوری در کتاب مطرح شد این است که نویسنده کتاب دو X  را در کنار هم قرار داده و در نهایت درصدد نتیجه گیری برآمده است.

وی افزود: X  اول اصطلاح پاردایم است که این اصطلاح هم در لفظ و هم در محتوا کاربردهای متنوعی دارد که همیشه در فهم مطالب ایجاد اشکال می کند به همین دلیل نویسنده می بایست بر روی پارادایم و شفاف سازی این مفهوم فعالیت می کرد.

وی در ادامه سخنان خود اصل کار را به لحاظ مطرح کردن مسائل متفرقه در کنار هم، مثبت ارزیابی و عنوان کرد: اما منابعی که برای این کتاب مطرح شده بسیار متفرقه است که البته انتساب مطالب به حضرت آیت الله سیستانی نیز یک بحث است.

حجت الاسلام والمسلمین حکیم ادامه داد: همچنین اینکه شاگردان مختلف حضرت آیت الله سیستانی در خصوص یک مسأله یکسان سخن گفتند نشان می دهد مطلب روشن و شفاف بوده؛ بنابراین چنانچه از بیان دیدگاه های افراد مختلف با برداشت های مختلف استفاده می شد، بهتر می بود.

رئیس پژوهشکده الذریه النبویه پژوهشگاه مطالعات تاریخی در ادامه به بیان اشکال دیگر در کتاب پرداخت و گفت: در جایی که شهید صدر نظریه حق الطاعة را مطرح کردند به نظر نویسنده کتاب این گونه آمده که ایشان نظریه حق الطاعة را به نظریه عبد و مولا ربط داده است و اینگونه برداشت کرده کسی که قائل به حق الطاعة می شود باید در نظام عبد و مولا حرکت کند.

وی ادامه داد: در حالی که شهید صدر در بیش از یک کتاب به این بحث پرداخته است، بنابراین چنانچه به مسأله حق الطاعة شهید صدر پرداخته می شود باید به آنچه که ایشان در کتاب های مختلف به آن پرداخته است توجه کنیم، زیرا چنانچه به یک کتاب و یک جمله بسنده کنیم، دیدگاه های مکمل آن را نخواهیم دید.

 

باید تمام آثار شهید صدر را دید و بعد در خصوص ماحصل آن سخن گفت

حجت الاسلام والمسلمین حکیم بر روش فهم آثار شهید صدر بسیار تاکید کرد و بیان داشت: باید تمام آثار ایشان را دید و بعد در خصوص ماحصل آن سخن گفت.

وی در بخش دیگری از این نشست طرح مسأله«اعتبار قانونی در گذر از شخصیت گرایی»، تلاش برای ربط بحث های گوناگون به یکدیگر، احیاء روحیه نقد، تلاش برای استمرار روحیه جست وجوگری برای پژوهشگران و طرح، تعمیق و گسترش آراء علمی حضرت آیت الله سیستانی را از فواید و برکات نگاشتن این کتاب برشمرد.

رئیس پژوهشکده الذریه النبویه پژوهشگاه مطالعات تاریخی در بخش پایانی سخنان خود با تاکید بر اینکه در اینجا می بایست مبانی و مسلمات را مشخص کنیم، گفت: باید به این نکته پرداخته شود که آیا رویکرد حق الطاعة با خطابات اجتماعی قابل جمع هست یا خیر؟ که برای رسیدن به این امر ابتدا باید این مسأله تقریر شود و بعد دید که شهید صدر در این خصوص چه گفته است./241 /504/ح

 

 

تهیه و تنظیم: فاطمه ترزفان  

 

 


کد خبرنگار : 56


ارسال به:         whatsapp telegram  

ارسال نظر




chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد
منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.